Ordular\u0131m\u0131z 30 A\u011fustos 1922 g\u00fcn\u00fc Yunan Ordusu\u2019nun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Dumlup\u0131nar\u2019da etkisiz hale getirerek 9 Eyl\u00fcl 1922 g\u00fcn\u00fc \u0130zmir\u2019e girer. Sonu\u00e7ta, birka\u00e7 g\u00fcn sonra Anadolu topraklar\u0131n\u0131n tamam\u0131 i\u015fgalci emperyalist g\u00fc\u00e7lerden temizlenir. Bundan sonra \u00fclkede; 1922 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131ndan ba\u015flayarak 1923 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131na kadar uzanan bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fan\u0131r. Bu bir y\u0131ll\u0131k evrede \u015fekillenen olaylar, y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f bir imparatorlu\u011fun izlerinin silinmesi ve yeni bir devletin kurulu\u015funa y\u00f6nelik haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n kazan\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan y\u00f6netim bo\u015flu\u011fu, bu d\u00f6nemde sa\u011flanan geli\u015fmelerle giderilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.
\n\tCumhuriyet\u2019in ilan\u0131 san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi birka\u00e7 g\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f bir giri\u015fim de\u011fil, tam tersine uzun y\u0131llara yay\u0131lm\u0131\u015f bir haz\u0131rl\u0131k evresinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu haz\u0131rl\u0131k evresinin en \u00f6nemli mimar\u0131 da hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz Gazi Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019d\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00f6nder, y\u0131llard\u0131r halka hitaben konu\u015fmalar\u0131nda ve yak\u0131n \u00e7evresiyle yapt\u0131\u011f\u0131 sohbetlerinde Cumhuriyet ile ilgili ne kadar olumlu bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip oldu\u011funu ortaya koymu\u015f ve hep Cumhuriyeti rejimini savunmu\u015ftur.
\n\tBu ba\u011flamda Cumhuriyet ilan edilmeden \u00f6nce bir dizi yenilik ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f ve Cumhuriyet\u2019in ilan\u0131na giden yollar a\u00e7\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6ncelikle, 1 Kas\u0131m 1922 g\u00fcn\u00fc saltanat kald\u0131r\u0131larak yeni kurulacak devletin y\u00f6netim bi\u00e7iminin saltanat olmayaca\u011f\u0131 kesin bir kararl\u0131l\u0131kla ortaya konulmu\u015ftur. Bunun \u00fczerine devrik padi\u015fah Vahdettin \u00fclkeyi terk etmi\u015f ve \u00f6zellikle \u0130stanbul\u2019daki saltanat yanl\u0131lar\u0131n\u0131n son \u00fcmitleri de bu \u015fekilde k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\tYeni kurulacak T\u00fcrk devletinin ekonomik modelinin ne olaca\u011f\u0131 konusundaki teredd\u00fctler de Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n emriyle 17 \u015eubat 1923 g\u00fcn\u00fc \u0130zmir\u2019de toplanan \u201cT\u00fcrkiye \u0130ktisat Kongresi\u201dnde giderilmi\u015ftir. Bu kongrede \u00fclke ekonomisinin sorunlar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u0131l\u0131n en \u00f6nemli olaylar\u0131ndan biri de hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz \u201cLozan Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u201dn\u0131n toplanmas\u0131d\u0131r. Taraflar aras\u0131nda ba\u015flayan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ilk etab\u0131nda sonu\u00e7 al\u0131namam\u0131\u015f ancak ikinci etapta yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucu 24 Temmuz 1923 g\u00fcn\u00fc \u201cLozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131\u201d imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fekilde ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z tam anlam\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f ve Ulusal Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131m\u0131z bu antla\u015fmayla ta\u00e7land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\tBu arada 1 Nisan 1923 g\u00fcn\u00fc ilk TBMM \u00fcyeleri yeni se\u00e7im karar\u0131 alarak da\u011f\u0131l\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mustafa Kemal Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131 I. TBMM\u2019ndeki muhalif gruplar\u0131n yeni devletin kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda \u00f6zellikle yap\u0131lacak yeni d\u00fczenlemeler ve ger\u00e7ekle\u015ftirilecek devrimlere y\u00f6nelik problemler \u00e7\u0131karacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Yap\u0131lan yeni se\u00e7imlerden sonra II. D\u00f6nem TBMM \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar. Bu \u015fekilde, bir sava\u015f meclisi \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan TBMM \u00fcyeleri de yenilenir. Ankara 13 Ekim 1923 g\u00fcn\u00fc ba\u015fkent olarak ilan edilir. Bunu takiben 25 Ekim 1923 g\u00fcn\u00fc h\u00fck\u00fcmet istifa eder. T\u00fcm bu giri\u015fimlere kar\u015f\u0131n 28 Ekim 1923 g\u00fcn\u00fc ak\u015fam\u0131na kadar da h\u00fck\u00fcmet kurulamaz. <\/p>\n
\tT\u00fcm bu geli\u015fmeler \u00fczerine Mustafa Kemal Pa\u015fa \u00e7evresindekilere yar\u0131n Cumhuriyeti ilan edeceklerini a\u00e7\u0131klar. O gece, \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fcnde Mustafa Kemal Pa\u015fa, en yak\u0131n silah arkada\u015f\u0131 \u0130smet Pa\u015fa ile beraber 1921 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n baz\u0131 maddelerinde de\u011fi\u015fiklikler i\u00e7eren bir kanun teklifi haz\u0131rlar. Bu teklif yeni T\u00fcrk devletinin y\u00f6netim bi\u00e7iminin Cumhuriyet olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir. Ertesi g\u00fcn toplanan TBMM\u2019nde bu tasar\u0131 \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ger\u00e7ekle\u015ftirilir ve yap\u0131lan bir Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ak\u015fam saatlerinde Cumhuriyetin ilan edilmesi kabul edilir.
\n\tSonu\u00e7ta 29 Ekim 1923 g\u00fcn\u00fc ak\u015fam\u0131 Cumhuriyet ilan edilir. Ayr\u0131ca yap\u0131lan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamam\u0131n\u0131n oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Pa\u015fa, yeni T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin ilk Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilir. Cumhuriyetin ilan\u0131, ba\u015fkent Ankara\u2019dan yap\u0131lan 101 pare top at\u0131\u015f\u0131yla t\u00fcm d\u00fcnyaya ilan edilir. Halk sevin\u00e7 i\u00e7inde sokaklara d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Cumhuriyet, ilan edildi\u011fi 29 Ekim gecesi ve onu izleyen 30 Ekim g\u00fcn\u00fc ba\u015fta Ankara olmak \u00fczere t\u00fcm yurtta d\u00fczenlenen co\u015fku dolu \u015fenliklerle kutlan\u0131r. T\u00fcrk milleti sava\u015flardan ve i\u015fgallerden sonra ilk kez bar\u0131\u015f ve esenli\u011fe ula\u015fm\u0131\u015f bir \u015fekilde ulu \u00f6nderinin \u00e7evresinde toplan\u0131r.
\n\tCumhuriyet, egemenli\u011fin tek kayna\u011f\u0131n\u0131n millet oldu\u011fun kabul eden bir devlet \u015feklidir. Devletin temel organlar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n se\u00e7imle i\u015fba\u015f\u0131na geldi\u011fi modern bir y\u00f6netim bi\u00e7imidir. Bu rejimde Devlet Ba\u015fkan\u0131 olan Cumhurba\u015fkan\u0131 da millet\u00e7e veya milletin temsilcisi TBMM taraf\u0131ndan se\u00e7ilir.
\n\tMustafa Kemal Pa\u015fa, Cumhuriyeti ilan ederek T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7a\u011fda\u015f ve uygar devletler aras\u0131nda bir yere sahip olabilmesi i\u00e7in bir dizi yenilik ve devrim yapm\u0131\u015ft\u0131r. Siyasal, toplumsal, hukuk, e\u011fitim, ekonomi, sanayi, ticaret vb. alanlarda yenilikler ve devrimler birbirini izler. Sava\u015flardan, g\u00f6\u00e7lerden, salg\u0131n hastal\u0131klardan, fakirlikten ve \u00fcmitsizlikten y\u0131lm\u0131\u015f T\u00fcrk halk\u0131, tepeden t\u0131rna\u011fa bu yenile\u015fme hareketleriyle sanki yeniden do\u011far. Bu kapsamda 1924 y\u0131l\u0131nda bu devlet modeline uygun bir yeni Anayasa yap\u0131l\u0131r ve Hilafet kald\u0131r\u0131l\u0131r.
\n\tCumhuriyet Bayramlar\u0131, milli birlik ve beraberli\u011fimiz ile toplumsal dayan\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n en \u00fcst d\u00fczeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ulusal bayramlar\u0131m\u0131z\u0131n en \u00f6nemlisi olarak 1923\u2019ten bu yana 29-30 Ekim g\u00fcnleri co\u015fkuyla kutlanmaktad\u0131r. Bize B\u00fcy\u00fck ATAT\u00dcRK\u2019\u00fcn emaneti olan ve bu y\u0131l 100 ya\u015f\u0131na basan, kurumlar\u0131 ve y\u00f6netimiyle art\u0131k ulusumuza mal olmu\u015f Cumhuriyet rejimi, insan onuruna en uygun y\u00f6netim bi\u00e7imi olarak milletimizi daha mutlu ve daha g\u00fczel yar\u0131nlara ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. Nice Y\u00fczy\u0131llara; Kutlu Olsun\u2026<\/p>\n
Dr. Dr. Altan ARMUTAK<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ordular\u0131m\u0131z 30 A\u011fustos 1922 g\u00fcn\u00fc Yunan Ordusu\u2019nun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Dumlup\u0131nar\u2019da etkisiz hale getirerek 9 Eyl\u00fcl 1922 g\u00fcn\u00fc \u0130zmir\u2019e girer. Sonu\u00e7ta, birka\u00e7 g\u00fcn sonra Anadolu topraklar\u0131n\u0131n tamam\u0131 i\u015fgalci emperyalist g\u00fc\u00e7lerden temizlenir. Bundan sonra \u00fclkede; 1922 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131ndan ba\u015flayarak 1923 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131na kadar uzanan bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fan\u0131r. Bu bir y\u0131ll\u0131k evrede \u015fekillenen olaylar, y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f bir imparatorlu\u011fun izlerinin silinmesi ve … <\/p>\n